از هوش مصنوعی تا رمزارزها و آرای مناقشه‌برانگیز دیوان عالی کشور؛ پاسخ حقوق‌دانان به چالش‌های حکمرانی معاصر در شماره ۶۶ «پژوهش‌های حقوقی»
شصت‌وششمین شماره پیاپی فصلنامه معتبر «پژوهش‌های حقوقی»، دوره ۲۵، شماره ۶۶ و ویژه تابستان ۱۴۰۵، با انتشار ۲۰ پژوهش در حوزه‌های مختلف حقوقی منتشر شد. این شماره با تمرکز بر موضوعاتی نو و روزآمد همچون چالش‌های حقوقی هوش مصنوعی، تنظیم‌گری ارزهای دیجیتال، تحولات رویه قضایی، حقوق فناوری و آسیب‌شناسی نظارت‌های شهری، تازه‌ترین مسائل حقوقی و حکمرانی معاصر را مورد بررسی قرار داده است.
فصلنامه پژوهش‌های حقوقی که انتشار آن از سال ۱۳۸۱ آغاز شده است، بر اساس آخرین ارزیابی‌های وزارت علوم، تحقیقات و فناوری دارای رتبه «الف» بوده و یکی از نشریات علمی حوزه حقوق به شمار می‌رود.
چرخش به‌سوی حقوق فناوری و اقتصاد دیجیتال
یکی از ویژگی‌های برجسته شماره ۶۶ فصلنامه پژوهش‌های حقوقی، توجه پژوهشگران به حقوق فناوری، هوش مصنوعی، رمزارزها و ابزارهای مالی نوین است. در این محور، مقالاتی از جمله موارد زیر منتشر شده است:
- «جایگاه حقوق بین‌الملل فناوری در توسعه و نظم‌دهی هوش مصنوعی» با تحلیل نخستین قطعنامه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در زمینه هوش مصنوعی؛
- «چارچوب‌های نظارتی و پیامدهای ادغام صرافی‌های ارز دیجیتال با مؤسسات مالی» با تمرکز بر تنظیم‌گری رمزارزها و تحولات بانکداری نوین؛
- «هم‌گرایی رویه‌های ضدرقابتی با نقض حریم خصوصی کاربران فضای مجازی» با بررسی ارتباط میان رقابت، حریم خصوصی و حقوق کاربران در فضای دیجیتال.
این پژوهش‌ها با بررسی تحولات فناوری و اقتصاد داده‌محور، به برخی از چالش‌های حقوقی، خلأهای تقنینی و الزامات تنظیم‌گری در حوزه فناوری‌های نوین و اقتصاد دیجیتال پرداخته‌اند.
خوانش انتقادی حقوق عمومی و نظارت شورایی
در بخش حقوق عمومی و حقوق اساسی این شماره نیز مباحثی درباره ماهیت حاکمیت، تفکیک قوا و سازوکارهای نظارت عمومی مطرح شده است.
از جمله موضوعات بررسی‌شده می‌توان به بازخوانی انتقادی مبانی تفکیک حوزه عمومی و خصوصی، بررسی کاربست اصل تناسب در آرای اقتصادی شورای نگهبان و دو مقاله کاربردی درباره ظرفیت‌ها و موانع نظارت شوراهای اسلامی شهر بر مدیریت شهری اشاره کرد که راهکارهایی برای افزایش کارآمدی نظارت محلی ارائه می‌دهند.
همچنین بازخوانی «نظریه حقوقی فارابی»، زمینه‌ای برای بررسی تئوری‌پردازی بومی در حوزه فلسفه حقوق فراهم کرده است.
رویه قضایی و حقوق قراردادها در ترازوی نقد
در حوزه حقوق مدنی، حقوق تجارت و رویه قضایی نیز چند پژوهش مهم به بررسی و نقد آرای قضایی و تحولات حقوقی پرداخته‌اند.
از جمله مهم‌ترین موضوعات این بخش می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- بررسی ابعاد حقوقی و اجرایی رأی وحدت رویه ۸۱۱ دیوان عالی کشور در زمینه جبران خسارات ناشی از بطلان انتقال سرقفلی و سرنوشت حقوق کسب‌وپیشه؛
- واکاوی رأی وحدت رویه ۸۱۰ هیئت عمومی دیوان عالی کشور در خصوص فسخ بیع و استرداد مبیع؛
- تحلیل اقتصادی معاملات مبتنی بر رانت اطلاعاتی و بررسی آثار حقوقی بازسازی شرکت‌های تجاری.
این پژوهش‌ها با تمرکز بر آرای وحدت رویه دیوان عالی کشور، حقوق قراردادها و مسائل حقوقی شرکت‌های تجاری، ابعاد مختلف تحولات رویه قضایی و حقوق خصوصی را مورد نقد و بررسی قرار داده‌اند.
پایگاه‌های نمایه و دسترسی به فصلنامه پژوهش‌های حقوقی
فصلنامه پژوهش‌های حقوقی علاوه بر نمایه‌سازی در پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC)، نورمگز، مگیران و Google Scholar، در پایگاه‌های شناخته‌شده بین‌المللی از جمله DOAJ، Index Copernicus و Academia نیز نمایه می‌شود.
علاقه‌مندان، وکلا، اساتید، دانشجویان و پژوهشگران حوزه حقوق می‌توانند برای مطالعه آنلاین و دریافت فایل اصل مقالات شماره ۶۶ فصلنامه پژوهش‌های حقوقی به سامانه الکترونیکی نشریه مراجعه کنند:
