بحران هزینههای زندگی دیگر صرفاً یک مسئله اقتصادی نیست؛ بلکه به یکی از عوامل مؤثر در افزایش جرایم مالی تبدیل شده است. افزایش تورم، رشد قیمت انرژی، کالاها و خدمات و کاهش قدرت خرید خانوارها، شرایطی ایجاد کرده که افراد بیش از گذشته در معرض انواع کلاهبرداریهای مالی قرار گرفتهاند. همزمان، برخی نیز به دلیل فشارهای اقتصادی، ناخواسته یا آگاهانه وارد فعالیتهایی مانند پولشویی میشوند.
بررسیهای انجامشده در بریتانیا نشان میدهد که بانکها، نهادهای نظارتی و دولتها برای مقابله با این روند، اقدامات گستردهای را در زمینه آموزش عمومی، تقویت سامانههای امنیتی و اصلاح مقررات آغاز کردهاند؛ موضوعی که در بسیاری از کشورهای اروپایی و آمریکای شمالی نیز قابل مشاهده است.
ارتباط بحران اقتصادی با افزایش جرایم مالی
زمانی که هزینههای زندگی با سرعت بیشتری نسبت به درآمد افراد افزایش پیدا میکند، بسیاری از خانوادهها برای تأمین نیازهای روزمره تحت فشار قرار میگیرند. در چنین شرایطی، وعدههایی مانند «درآمد سریع»، «وام آسان» یا «تخفیف ویژه قبوض» جذابتر به نظر میرسند و همین موضوع فرصت مناسبی برای کلاهبرداران ایجاد میکند.
بر اساس گزارش مورد استناد مقاله، نرخ تورم در بریتانیا در زمان انتشار به حدود ۹.۹ درصد رسیده بود و پیشبینی میشد برای مدتی از ۱۰ درصد نیز فراتر رود؛ در حالی که دستمزدها توان همراهی با این افزایش قیمتها را نداشتند. این شکاف میان درآمد و هزینه، یکی از عوامل اصلی افزایش آسیبپذیری مردم در برابر جرایم مالی محسوب میشود.
کلاهبرداری با سوءاستفاده از قبوض انرژی
یکی از روشهای رایج کلاهبرداری در دوران افزایش قیمت انرژی، ارسال ایمیلها و پیامکهایی است که ظاهراً از طرف شرکتهای برق، گاز یا نهادهای دولتی ارسال شدهاند. در این پیامها به افراد وعده تخفیف در قبض انرژی، دریافت کمکهزینه یا کوپن سوخت داده میشود.
در واقع، لینکهای موجود در این پیامها کاربران را به وبسایتهای جعلی هدایت میکنند تا اطلاعات شخصی و بانکی آنها سرقت شود. مقاله تأکید میکند که این حملات نسبت به گذشته پیچیدهتر شدهاند و شباهت زیادی به پیامهای واقعی دارند.
کلاهبرداری وام فوری؛ رشدی ۹۰ درصدی
یکی از نگرانکنندهترین انواع تقلب، کلاهبرداری موسوم به «Advance Fee Scam» یا وام فوری جعلی است. در این روش، مجرمان تبلیغاتی منتشر میکنند که دریافت وام را بدون بررسی سابقه اعتباری بسیار آسان نشان میدهد.
پس از تأیید سریع درخواست، از متقاضی خواسته میشود مبلغی را به عنوان هزینه اولیه یا کارمزد پرداخت کند. اما پس از واریز این مبلغ، هیچ وامی پرداخت نمیشود و ارتباط کلاهبردار نیز قطع میشود.
طبق گزارش بانک Lloyds، این نوع کلاهبرداری در پنج ماه نخست سال ۲۰۲۲ نسبت به سال قبل ۹۰ درصد افزایش یافته و میانگین خسارت هر قربانی حدود ۲۳۱ پوند بوده است.
کلاهبرداری پرداخت مجاز (APP Fraud)
یکی دیگر از جرایمی که روند صعودی داشته، کلاهبرداری پرداخت مجاز یا APP Fraud است. در این نوع تقلب، خود قربانی با این تصور که پول را برای فرد یا سازمان معتبری ارسال میکند، انتقال وجه را تأیید میکند.
این روش با پرداخت غیرمجاز تفاوت دارد؛ زیرا در پرداخت غیرمجاز، مجرم بدون اطلاع صاحب حساب اقدام به برداشت یا انتقال وجه میکند و قربانی معمولاً پس از بررسی حساب خود متوجه وقوع جرم میشود.
گزارش UK Finance نشان میدهد که در سال ۲۰۲۱ حدود ۱۹۶ هزار مورد APP Fraud ثبت شده و مجموع خسارت آن به ۵۸۳ میلیون پوند رسیده است که نسبت به سال قبل ۳۹ درصد افزایش داشته است.
پولشویی با استفاده از پولبر
یکی از مهمترین پیامدهای فشار اقتصادی، افزایش استفاده مجرمان از افرادی است که به آنها «Money Mule» یا پولبر گفته میشود.
پولبر شخصی است که در ازای دریافت مبلغی، پول حاصل از جرم را از طریق حساب بانکی خود به حسابهای دیگر منتقل میکند. برخی از این افراد از غیرقانونی بودن این فعالیت آگاه هستند، اما بسیاری نیز تصور میکنند صرفاً در حال انجام یک کار عادی هستند.
در صورت محکومیت، پیامدهای سنگینی در انتظار این افراد خواهد بود؛ از جمله بسته شدن حساب بانکی، کاهش شدید اعتبار مالی و حتی مجازات حبس تا ۱۴ سال.
چه کسانی بیشتر هدف قرار میگیرند؟
اگرچه جوانان همچنان اصلیترین هدف شبکههای جذب پولبر محسوب میشوند، اما پژوهش بانک Lloyds نشان میدهد که دامنه این جرم به گروههای سنی بالاتر نیز گسترش یافته است.
در طول یک سال، موارد شناساییشده در افراد ۳۱ تا ۳۹ سال حدود ۲۶ درصد و در افراد بالای ۴۰ سال حدود ۲۹ درصد افزایش داشته است. با این حال، همچنان افراد ۱۸ تا ۲۴ سال بیشترین آسیبپذیری را دارند و بخشی از آنها اعلام کردهاند که در ازای دریافت پول حاضر به انتقال وجه از طریق حساب بانکی خود هستند.
کلاهبرداری بیمه خودرو
افزایش هزینههای بیمه خودرو نیز زمینهساز نوع دیگری از تقلب شده که به «Ghost Broking» معروف است.
در این روش، فرد کلاهبردار خود را به عنوان کارگزار بیمه معرفی میکند و با استفاده از اطلاعات نادرست یا اسناد جعلی، بیمهنامههایی را به مشتریان میفروشد که در واقع اعتبار قانونی ندارند. بسیاری از قربانیان تنها هنگام وقوع حادثه متوجه میشوند که تحت پوشش بیمه واقعی قرار نگرفتهاند.
بانکها چگونه با جرایم مالی مقابله میکنند؟
مؤسسات مالی برای مقابله با این تهدیدها دو راهبرد اصلی را دنبال میکنند: افزایش آگاهی مشتریان و ارتقای سامانههای امنیتی.
یکی از شناختهشدهترین اقدامات، کمپین «Take Five» است که توسط UK Finance هماهنگ میشود. پیام اصلی این کمپین آن است که افراد پیش از انتقال پول یا ارائه اطلاعات مالی، چند دقیقه درباره اعتبار درخواست دریافتشده فکر کنند و هویت طرف مقابل را بررسی کنند.
این کمپین همچنین هشدار داده است که حتی نام و برند خود کمپین نیز توسط کلاهبرداران جعل شده و به همین دلیل شهروندان باید نسبت به هرگونه تماس یا پیامک مشکوک هوشیار باشند.
نقش فناوری در پیشگیری از تقلب
صنعت بانکداری علاوه بر آموزش عمومی، سرمایهگذاری گستردهای روی فناوریهای تشخیص تقلب انجام داده است.
بر اساس گزارش UK Finance، استفاده از تحلیل لحظهای تراکنشها، سامانههای امنیتی پیشرفته، آموزش کارکنان برای شناسایی تراکنشهای مشکوک، تبادل اطلاعات میان بانکها و همکاری با پلیس و نهادهای نظارتی باعث شده است که تنها در سال ۲۰۲۱ حدود ۱.۴ میلیارد پوند از تقلبهای غیرمجاز پیش از وقوع متوقف شود؛ رقمی که معادل بیش از ۶۵ درصد کل تلاشهای تقلب بوده است.
اقدامات دولت و نهادهای نظارتی
دولت بریتانیا نیز در واکنش به افزایش قربانیان کلاهبرداریهای پرداخت مجاز، تصمیم گرفته است مقررات جدیدی وضع کند تا ارائهدهندگان خدمات پرداخت در موارد مشخص، خسارت قربانیان را جبران کنند.
رگولاتور سامانههای پرداخت (PSR) نیز پیشنهادهایی را برای الزامی شدن این سازوکار ارائه کرده است؛ اقدامی که میتواند مسئولیت مؤسسات مالی را در حمایت از مصرفکنندگان افزایش دهد.
چگونه از خود در برابر جرایم مالی محافظت کنیم؟
توصیههای مطرحشده در مقاله نشان میدهد که بسیاری از کلاهبرداریها با چند اقدام ساده قابل پیشگیری هستند. افراد نباید به پیامهایی که وعده تخفیف قبوض یا کمکهزینههای فوری میدهند اعتماد کنند. همچنین پرداخت هرگونه هزینه اولیه برای دریافت وام باید مشکوک تلقی شود. بررسی مستقل هویت دریافتکننده وجه، خودداری از ورود اطلاعات بانکی در لینکهای ناشناس و احتیاط در برابر پیشنهادهای درآمد آسان در شبکههای اجتماعی نیز از مهمترین راهکارهای پیشگیرانه محسوب میشوند.
بحران هزینههای زندگی نشان داده است که مشکلات اقتصادی میتوانند به سرعت به چالشهای امنیت مالی تبدیل شوند. افزایش سرقت هویت، کلاهبرداریهای اینترنتی، وامهای جعلی، پولشویی و سوءاستفاده از پرداختهای بانکی همگی نمونههایی از جرایمی هستند که در شرایط فشار اقتصادی رشد میکنند. تجربه بریتانیا نیز بیانگر آن است که مقابله مؤثر با این تهدیدها تنها از طریق ترکیب آگاهی عمومی، فناوریهای پیشرفته، همکاری نهادهای مالی و نظارت مؤثر دولت امکانپذیر است.
