کتاب «حقوق عرفی رمزنگاری» با نویسندگی آقای محمود باقری و محسن کاظم‌پور به بررسی مسائل حقوقی رمزدارایی‌ها و نظم حقوقی نوظهوری می‌پردازد که در بستر فناوری‌های رمزنگاری و بلاکچین در حال شکل‌گیری است. این اثر با طرح پرسشی بنیادین آغاز می‌شود: آیا قواعد حاکم بر فناوری‌های نوین الزاماً باید به‌وسیله قانونگذار تدوین شوند یا ممکن است پیش از مداخله دولت، در میان کاربران و فعالان یک بازار شکل بگیرند و به‌تدریج به رسمیت حقوقی شناخته شوند؟
این کتاب با بررسی فرایند شکل‌گیری خودجوش قواعد و هنجارهای اجتماعی، این بحث نظری را به مسائل کاربردی حقوق رمزدارایی‌ها پیوند می‌دهد. از جمله موضوعات مطرح‌شده در آن می‌توان به ماهیت حقوقی رمزدارایی‌ها، مالکیت دارایی‌های دیجیتال، انواع قراردادهای هوشمند، روابط حقوقی کاربران و صرافی‌های رمزارزی، اشتباه در انتقال رمزدارایی، مسئولیت مدنی و کیفری، توقیف رمزدارایی‌ها و صلاحیت قضایی اشاره کرد.
برای تهیه کتاب حقوق عرفی رمزنگاری و آشنایی بیشتر با مباحث حقوقی رمزدارایی‌ها، فناوری بلاکچین و قراردادهای هوشمند، به وب‌سایت انتشارات شهر دانش مراجعه کنید.
مخاطبان کتاب حقوق عرفی رمزنگاری
کتاب حقوق عرفی رمزنگاری برای گروه‌های مختلفی از فعالان و متخصصان حوزه حقوق و فناوری تدوین شده است. مخاطبان اصلی این اثر عبارت‌اند از:
- قضات، وکلا و مشاوران حقوقی؛
- قانونگذاران و سیاستگذاران حوزه فناوری و اقتصاد دیجیتال؛
- فعالان بازار رمزدارایی‌ها و کسب‌وکارهای مبتنی بر بلاکچین؛
- مدیران و کارشناسان حقوقی شرکت‌های فعال در حوزه فناوری‌های مالی؛
- دانشجویان و پژوهشگران حقوق، به‌ویژه در حوزه‌های حقوق خصوصی، حقوق تجارت و حقوق فناوری؛
- علاقه‌مندان به مطالعات میان‌رشته‌ای حقوق و فناوری.
این اثر همچنین می‌تواند برای افرادی که در زمینه رمزدارایی‌ها و فناوری بلاکچین فعالیت می‌کنند، منبعی برای شناخت چالش‌های حقوقی فعالیت‌های مرتبط با این حوزه و آشنایی با راهکارهای احتمالی حمایت و احقاق حقوق باشد.
نظریات متفاوت و رویکرد نوین کتاب به حقوق بلاکچین
رویکرد متداول در حقوق فناوری معمولاً با این پرسش آغاز می‌شود که قانونگذار چگونه باید فناوری‌های جدید را تنظیم و کنترل کند. اما کتاب «حقوق عرفی رمزنگاری» نقطه شروع متفاوتی را پیشنهاد می‌کند: پیش از آنکه بپرسیم دولت چگونه باید برای یک فناوری قانون وضع کند، باید بررسی کنیم که آیا خود فناوری و جامعه شکل‌گرفته پیرامون آن، پیشاپیش در حال ایجاد قواعد و هنجارهای خاص خود هستند یا خیر.
این بحث با مفهوم «لکس مرکاتوریا» (Lex Mercatoria) یا حقوق عرفی بازرگانی آغاز می‌شود؛ مجموعه‌ای از قواعد و رویه‌های عرفی که در میان بازرگانان شکل گرفت و بخشی از آن بعدها از سوی نظام‌های حقوقی دولتی شناسایی و پذیرفته شد.
در ادامه، مفهوم «لکس اینفورماتیکا» (Lex Informatica) یا حقوق عرفی داده‌ورزی مطرح می‌شود. این مفهوم به این ایده اشاره دارد که معماری و ساختار فنی فناوری می‌تواند از طریق قواعدی که الزاماً به‌وسیله قانونگذار وضع نشده‌اند، رفتار کاربران را تنظیم کند.
در نهایت، این مسیر به مفهوم «لکس کریپتوگرافیکا» (Lex Cryptographica) یا حقوق عرفی رمزنگاری می‌رسد؛ مفهومی که به هنجارها و قواعد شکل‌گرفته در میان کاربران و جوامع پیرامون پروتکل‌های رمزنگاری اشاره دارد و برخی از آن‌ها از طریق سازوکارهای فنی اجرا می‌شوند.
کتاب حقوق عرفی رمزنگاری تلاش می‌کند نشان دهد که این هنجارها را نمی‌توان صرفاً با دوگانه «قانون دولتی» یا «بی‌قانونی» توضیح داد. پرسش اصلی این است که یک رویه چگونه از رفتار تکرارشونده یک جامعه به عرف تبدیل می‌شود و تحت چه شرایطی می‌تواند به‌عنوان قاعده‌ای حقوقی در مراجع قضایی شناسایی شود.
از این منظر، فناوری صرفاً موضوع حقوق نیست، بلکه می‌تواند شرایط شکل‌گیری، اجرای و تفسیر قواعد حقوقی را نیز دگرگون کند. این کتاب با پیوند دادن مباحث نظری به مسائل عملی حقوق رمزدارایی‌ها، دیدگاهی متفاوت درباره رابطه میان قانون، عرف، فناوری بلاکچین و نظام حقوقی ارائه می‌دهد.
بخشی از کتاب حقوق عرفی رمزنگاری؛ بلاکچین چگونه کار می‌کند؟
در بخشی از کتاب، فناوری بلاکچین با یک کتاب جادویی مقایسه شده است؛ کتابی که در نسخه‌های متعددی منتشر شده، اما هم‌زمان در حال نگارش است. محتوای این کتاب را معاملات و تبادلات مالی تشکیل می‌دهد و تمام خطوط آن با رمزنگاری محافظت می‌شوند.
ویژگی منحصربه‌فرد این کتاب، زنجیره‌ای از قفل‌های رمزنگاری است که هر صفحه را به صفحه پیشین پیوند می‌دهد. بنابراین، اگر کسی بخواهد جمله‌ای را در کتاب تغییر دهد، این تغییر با ساختار سایر صفحات و اطلاعات ثبت‌شده در شبکه ناسازگار خواهد شد و قابل شناسایی است.
هر شخصی می‌تواند با اختصاص توان پردازشی رایانه خود در فرایند نگارش این کتاب مشارکت کند. بااین‌حال، پروتکل خودکار بلاکچین، با استفاده از قواعد مشخص و سازوکار اجماع میان رایانه‌های شبکه، اعتبار اطلاعات جدید را بررسی و تأیید می‌کند.
این کتاب نه در یک چاپخانه متمرکز، بلکه در نسخه‌های متعدد و پراکنده در سراسر جهان نگهداری می‌شود و همین ساختار توزیع‌شده، امکان کنترل و تغییر یک‌جانبه اطلاعات را بسیار دشوار می‌کند.
رمزگشایی عناصر تشبیه بلاکچین به یک کتاب
- کتاب: دفترکل توزیع‌شده بلاکچین که اطلاعات مربوط به رمزدارایی‌ها، از جمله رمزارزها، توکن‌های غیرمثلی (NFT) و سایر دارایی‌ها و حقوق مبتنی بر بلاکچین، در آن ثبت و منتقل می‌شوند.
- نویسندگان کتاب: مشارکت‌کنندگان شبکه که امکان فعالیت در بستر بلاکچین را دارند.
- ویراستاران و ناشران کتاب: رایانه‌های عضو شبکه که با عناوینی مانند نود (Node)، اعتبارسنج (Validator) یا ماینر (Miner) شناخته می‌شوند.
- شیوه‌نامه نگارش و انتشار کتاب: پروتکل نرم‌افزاری حاکم بر شبکه بلاکچین.
- محتوای کتاب: تراکنش‌ها و قراردادهای هوشمند.
- بلاک: هر بخش از اطلاعات ثبت‌شده در زنجیره بلاکچین.
- سازوکار جلوگیری از تحریف کتاب: زنجیره‌ای از پیوندهای رمزنگاری و سازوکارهای اجماع که تغییر غیرمجاز اطلاعات را قابل شناسایی می‌کنند.
برای تهیه کتاب حقوق عرفی رمزنگاری و آشنایی بیشتر با مباحث حقوقی رمزدارایی‌ها، فناوری بلاکچین و قراردادهای هوشمند، به وب‌سایت انتشارات شهر دانش مراجعه کنید.
