نشست رونمایی و نقد کتاب «نظریات حق؛ مبانی، تحولات و چالش‌های معاصر» با حضور جمعی از استادان و صاحب‌نظران حوزه حقوق در پژوهشکده حقوقی شهر دانش برگزار شد. در این نشست، ضمن بررسی مبانی، تحولات و چالش‌های معاصر مفهوم «حق»، بر ضرورت تحول در نظام آموزش حقوق و حرکت از انباشت اطلاعات به سوی فهم عمیق مبانی و فلسفه حقوق در عصر هوش مصنوعی تأکید شد.
به گزارش روابط عمومی پژوهشکده حقوقی شهر دانش، دومین نشست از سلسله‌نشست‌های «رونمایی و نقد کتاب» این مرکز با محوریت کتاب «نظریات حق؛ مبانی، تحولات و چالش‌های معاصر» برگزار شد.
این کتاب تألیف مشترک دکتر محمدقاسم تنگستانی، عضو هیأت علمی دانشگاه خوارزمی، و دکتر مهدی مرادی برلیان، عضو هیأت علمی دانشگاه مازندران، است و در این نشست ابعاد مختلف اثر، رویکرد نویسندگان و برخی مباحث بنیادین در حوزه فلسفه حقوق مورد بررسی و نقد قرار گرفت.
تحول آموزش حقوق در عصر هوش مصنوعی
دکتر وحید اشتیاق، رئیس پژوهشکده حقوقی شهر دانش، در این نشست با تقدیر از تلاش علمی مؤلفان و اهتمام پژوهشکده به گسترش مرزهای دانش حقوقی، بر ضرورت تحول در نظام آموزش حقوق تأکید کرد.
وی با اشاره به ظهور و گسترش فناوری‌های نوین، به‌ویژه هوش مصنوعی، اظهار داشت که نظام آموزش حقوق در آستانه دگرگونی بنیادین قرار گرفته است.
به گفته وی، محفوظات و اطلاعات صرفاً کاربردی و فنی به‌سرعت در معرض جایگزینی با ابزارهای هوش مصنوعی قرار دارند و آنچه می‌تواند جایگاه پژوهشگر و حقوقدان را تثبیت کند، درک عمیق از مبانی و نظریات حقوقی است.
رئیس پژوهشکده حقوقی شهر دانش تأکید کرد: رسالت آموزش عالی در حوزه حقوق باید از مهارت‌محوری صرف و انباشت اطلاعات به سمت فهم عمیق فلسفه حقوق، مبانی قواعد و چرایی شکل‌گیری آنها حرکت کند.
وی همچنین با ارائه پیشنهادهایی برای چاپ‌های بعدی کتاب، بر ضرورت توجه بیشتر به مفاهیمی همچون حقوق عامه، حق بر سلامت و تفکیک مرزهای تکالیف حاکمیت، جامعه و شهروندان در حقوق نسل جدید تأکید کرد و این موضوعات را نیازمند تبیین و تقویت بیشتر در مبانی نظری دانست.
ضرورت توجه بیشتر به فلسفه حقوق
در ادامه نشست نقد و بررسی کتاب «نظریات حق»، دکتر سید محمدحمید حسینی یزدی، عضو هیأت علمی دانشگاه خوارزمی، به بررسی ساختار آموزشی و محتوایی اثر پرداخت.
وی سامان‌دهی آموزشی کتاب، ارائه جداول جمع‌بندی در پایان فصل‌ها و توجه به موضوعات روزآمدی همچون هوش مصنوعی و داده‌ها را از نقاط برجسته این اثر دانست.
حسینی یزدی همچنین پیشنهاد کرد در ویرایش‌های بعدی کتاب، با طرح یک پرسش محوری و بنیادین، تفاوت‌های هستی‌شناختی و مبانی حقوقی سنت اسلامی با نظریات مدرن با تفکیک و عمق بیشتری مورد بررسی قرار گیرد.
نقد کتاب «نظریات حق» و بررسی خلأ پژوهش‌های نظری
دکتر فرهنگ فقیه لاریجانی، عضو هیأت علمی دانشگاه مازندران، نیز که به‌صورت برخط در این نشست حضور داشت، ضمن تقدیر از تداوم سنت نقد و بررسی کتاب در پژوهشکده حقوقی شهر دانش، به جایگاه این اثر در مطالعات حقوقی پرداخت.
وی با اشاره به غلبه رویکرد تفسیری در بخش قابل توجهی از پژوهش‌های حقوقی اظهار کرد که عمده پژوهش‌ها در سنت حقوقی ایران معطوف به تفسیر مواد قانونی بوده و مفهوم «حق» به‌صورت مستقل کمتر موضوع کنکاش نظری قرار گرفته است.
به گفته وی، کتاب «نظریات حق؛ مبانی، تحولات و چالش‌های معاصر» تلاشی برای ورود به این خلأ علمی به شمار می‌رود و فرهنگ تألیف مشترک میان نویسندگان کتاب نیز می‌تواند الگویی قابل توجه در جامعه دانشگاهی باشد.
بررسی چالش‌های نوین حقوق و گستره مفهوم «حق»
در بخش دیگری از این نشست تخصصی، دکتر ایمان شاه‌بیگی با اشاره به تنوع و دقت منابع و ارجاعات به‌کاررفته در کتاب، برخی پیشنهادها را برای توسعه مباحث اثر در چاپ‌های آینده مطرح کرد.
وی پیشنهاد کرد در فصول بعدی، مباحث نوین مرتبط با چالش‌های بوم‌شناختی و گستره مفهومی حقوق نیز مورد توجه قرار گیرد و در پایان درسنامه‌ها، پرسش‌های تأمل‌برانگیز بیشتری برای تعمیق مباحث و مشارکت فعال‌تر دانشجویان مطرح شود.
«حق به‌مثابه قابلیت ارتباطی»؛ رویکرد نویسندگان کتاب
در بخش پایانی نشست رونمایی و نقد کتاب «نظریات حق»، مؤلفان اثر به تشریح رویکرد پژوهشی و اهداف خود از نگارش این کتاب پرداختند.
دکتر محمدقاسم تنگستانی با قدردانی از نقدها و پیشنهادهای مطرح‌شده، این اثر را بخش سوم از یک پروژه پژوهشی مشترک درباره مفاهیم «دولت، قانون و حق» معرفی کرد.
وی توضیح داد که تلاش اصلی نویسندگان بر این بوده است که مفهوم «حق» نه صرفاً به‌عنوان امری انتزاعی، بلکه به‌مثابه یک «قابلیت ارتباطی» و نهادی مورد بررسی قرار گیرد؛ رویکردی که به گفته وی، امکان مواجهه نظری با چالش‌های جهان معاصر از جمله داده‌ها، هوش مصنوعی و حقوق بین‌نسلی را فراهم می‌کند.
پیوند نظریات حقوقی با مسئولیت نهادی دولت
دکتر مهدی مرادی برلیان، دیگر مؤلف کتاب «نظریات حق»، نیز با اشاره به رویکرد آموزشی اثر اظهار کرد که کتاب در گام نخست با دغدغه آموزشی و با هدف فراهم‌کردن امکان فهم آسان‌تر مفاهیم بنیادین برای دانشجویان تدوین شده است.
وی افزود: هدف نویسندگان، ترسیم پیوند میان نظریات بنیادین حقوق و مسئولیت نهادی دولت در تضمین حقوق شهروندان بوده است.
مرادی برلیان همچنین تأکید کرد که دیدگاه‌ها و نقدهای مطرح‌شده از سوی استادان و صاحب‌نظران در این نشست، در بازنگری و غنای بیشتر چاپ‌های بعدی کتاب مورد توجه قرار خواهد گرفت.
خرید کتاب «نظریات حق»
برای تهیه و خرید کتاب «نظریات حق؛ مبانی، تحولات و چالش‌های معاصر» می‌توانید به سایت انتشارات حقوقی شهردانش مراجعه کنید.
جمع‌بندی
نشست رونمایی و نقد کتاب «نظریات حق؛ مبانی، تحولات و چالش‌های معاصر» در پژوهشکده حقوقی شهر دانش، علاوه بر معرفی و بررسی این اثر، فرصتی برای گفت‌وگو درباره جایگاه فلسفه حقوق، مبانی نظری مفهوم «حق» و آینده آموزش حقوق در مواجهه با فناوری‌های نوین فراهم کرد.
تأکید بر تقویت مباحث بنیادین حقوق، بازنگری در شیوه‌های آموزش حقوق و توجه به موضوعاتی همچون هوش مصنوعی، داده‌ها، حقوق بین‌نسلی و حقوق شهروندان از مهم‌ترین محورهای مطرح‌شده در این نشست بود.
